کمکداور ویدئویی در جام جهانی و آینده لیگ برتر
VAR چیست؟

استفاده از فناوری‌های ویدئویی در دنیای امروز به‌عنوان بحثی مهم مطرح است و در جام جهانی از آن استفاده می‌شود. پس از سال‌ها کشمکش برای استفاده از فناوری‌های ویدئویی در فوتبال برای کمک به داوران، ما برای اولین‌بار در جام کنفدراسیون‌های سال گذشته شاهد این تکنولوژی بودیم و اکنون در بوندس‌لیگا و سری آ از آن استفاده می‌شود. از این تکنولوژی برای اولین‌بار در نوامبر 2017 در انگلستان استفاده شده است؛ هنگامی ‌که «سه‌شیرها» در دیداری دوستانه با آلمان روبه‌رو شدند و سپس در تاریخ هشت ژانویه در مسابقه برایتون‌آلبیون مقابل کریستال‌پالاس در جام حذفی به کار رفت.

با‌این‌حال و با وجود بحث‌های انتقادی فراوان درباره تصمیمات داوری، سیستم جدید بیش از آنچه انتظار می‌رفت منجر به بحث و اختلاف‌نظر بر سر مسئولیت‌های قانونی آن شد. به‌طور‌کلی، همان‌طور که مشخص شده است، برای VAR لحظات خوب و بدی وجود دارد و مطمئنا در ماه‌های آینده همچنان محل بحث خواهد بود. اما VAR دقیقا چیست، برای چه چیزی طراحی شده است و کدام لیگ‌ها از آن استفاده می‌کنند؟ در این‌جا تمام آن چیزی را که راجع به یک تغییر بزرگ در بازی فوتبال باید بدانید، بیان می‌کنیم.

1. اصول اوليه

VAR مخفف کمک‌داور ويدئويي (Video Assistant Referee) است. VAR در واقع يک تيم سه‌نفره است که براي بازبيني تصميمات اتخاذ‌شده داورِ وسط با يکديگر کار مي‌کنند. اين کار از طريق تماشاي ويدئوهاي اتفاق‌هاي خاص در حين بازي انجام مي‌شود. اين تيم از يک داور به‌عنوان دستيار ويدئويي (داور فعال يا بازنشسته)، يک دستيار و يک اپراتور تشکيل مي‌شود. محل استقرار اين تيم، اتاقي با چندين مانيتور و دستگاه پخش‌کننده ويدئويي است که امکان مشاهده بازي از زواياي مختلف را فراهم مي‌کند.

چهار نوع تصميم‌گيري مي‌تواند با استفاده از VAR بررسي شود: گل‌ها (و اتفاق‌هايي که مانع از به‌ثمر‌رسيدن گل مي‌شوند)، پنالتي، کارت قرمز و تشخيص اشتباه در دادن کارت. براي اينکه تصميم داور در زمين بازي لغو شود، بايد يک خطاي واضح اتفاق افتاده باشد.

روند بررسي تصميم مي‌تواند به دو صورت انجام شود: 1. داور مي‌تواند بعد از تصميم‌گيري، درخواست يک بازبيني داشته باشد. 2. تيم VAR مي‌تواند توصيه خود را براي رجوع به تصاوير تلويزيوني مطرح کند. در وضعيت دوم، اگر کمک‌داور ويدئويي قضاوت کند که ممکن است يک خطاي واضح ايجاد شده باشد، مي‌تواند اين را به داور اطلاع دهد.

داور در اين حالت، سه گزينه پيش‌رو دارد: مي‌تواند بلافاصله بر اساس مشاوره VAR تصميم‌گيري کند، بر نظر ابتدايي خود اصرار کند يا فيلم بازي را با استفاده از بخش ديگري از سيستم VAR که يک مانيتور ويژه نصب‌شده در کنار زمين است، بازبيني کرده و نظر خود را با توجه به آن اعلام کند.

2. استفاده فعلي از VAR

VAR در‌حال‌حاضر در قوانين نوشته‌شده بازي فوتبال وجود ندارد؛ اما از سوي هيأت بين‌المللي فوتبال (IFAB) -‌ که مسؤول اين قوانين است ‌- در چندين ليگ و مسابقه در سراسر جهان آزمايش شده است.

اين تکنولوژي ابتدا در يونايتدليگ ايالات متحده (ليگ فوتبال حرفه‌اي مردان در ايالات متحده و کانادا) در مسابقه بين تيم‌هاي دوم و ذخيره از باشگاه‌هاي MLS - نيويورک‌ردبولز II و اورلاندوسيتي B - در ماه اوت سال 2016 آزمايش شد. از آن روز اين تکنولوژي در اي‌ليگ (ليگ برتر) استراليا و خود MLS (ليگ فوتبال حرفه‌اي ايالات متحده) نيز استفاده شده است.

علاوه بر اين، فيفا نگاهي دقيق‌تر به اين سيستم در تعدادي از مسابقات بين‌المللي خود، مانند مسابقات جام جهاني زير 20 سال و کنفدراسيون‌ها در سال گذشته داشته است. آلمان، ايتاليا و پرتغال آن را براي فصل‌هاي 2017-2018 در مسابقات مقدماتي خود معرفي کردند؛ درحالي‌که Copa Libertadores از مرحله نيمه‌نهايي در سال 2017 اين تکنولوژي را داشت.

استفاده از اين سيستم در MLS، «هاوارد وب»، داور سابق فينال جام جهاني و ليگ قهرمانان اروپا را به‌شدت تحت‌تأثير قرار داده است. وب دراين‌باره به «ESPN» گفت: «ما از اين سيستم و روشي که در داوري‌ها استفاده مي‌شود، رضايت داشته‌ايم». او در ادامه تأکيد مي‌کند: «ما هميشه مي‌دانستيم تعهد بزرگي براي هر مسابقه وجود دارد که تصميم مي‌گيرد VAR را اجرا کند». ‌هاوارد وب در بخش ديگري از حرف‌هايش گفته است: «اين يک کار بزرگ براي اجراکردن است و کارهاي زيادي براي آموزش مردم و آماده‌کردن استاديوم‌ها انجام مي‌شود. من شخصا به‌شدت تحت‌تأثير راهي که MLS انتخاب کرده است، قرار گرفتم».

از VAR تابستان امسال در جام جهاني 2018 روسيه استفاده مي‌شود. جياني اينفانتينو، رئيس فيفا، مطمئن بود با وجود برخي انتقادات براي استفاده از اين سيستم در جام کنفدراسيون‌ها [2017 در روسيه]، VAR نقاط مثبتي را در تورنمنت خواهد داشت و تعهد خود را در عمل، در قبال اين سيستم نشان داد.

اينفانتينو قبل از فينال جام کنفدراسيون‌ها گفت: «هيچ‌چيزي تا آنجا که به من مربوط مي‌شود، مانع استفاده از VAR در جام جهاني نيست». او در ادامه تأکيد مي‌کرد: «اين سيستم تاکنون موفق عمل کرده است. ما در حال پيشرفت هستيم و آزمايش‌ها را ادامه خواهيم داد». او افزود: «بدون VAR، ما مسابقات متفاوتي داشتيم؛ مسابقاتي که بايد گفت چندان منصفانه نبودند».

پيرلوئيجي کولينا، داور افسانه‌اي فوتبال که اکنون کميته داوري فيفا را هدايت مي‌کند، نيز از اين اتفاق خوشحال است. او گفته است: «ما در حال انجام يک کار خاص هستيم». کولينا در ادامه اضافه مي‌کند: «ما نتايج بسيار مثبتي را ديديم، اما آگاه هستيم که مي‌توانيم پيشرفت کنيم. اين امري طبيعي است».

استفاده از VAR در جام جهاني 2018 روسيه در نهايت در ماه مارس تأييد شد و اينفانتينو معتقد است اين امر منجر به يک بازي شفاف‌تر و عادلانه‌تر خواهد شد. رئيس فيفا گفت: «ما قصد داريم اولين جام جهاني را با کمک‌داوران ويدئويي برگزار کنيم. اين تصميم، گرفته و تصويب شده است و ما از آن بسيار خوشحال هستيم».

او در ادامه مي‌گويد: «اين تصميم بر اساس قضاوت‌هايي گرفته شده که در دو سال گذشته در بيش از هزار بازي انجام شده است و به ما ضمانت‌ها و حقايقي را ارايه داد که VAR قطعا به داوران کمک مي‌کند».

اينفانتينو تصريح مي‌کند: «اين تکنولوژي کمک خواهد کرد يک ورزش شفاف‌تر و عادلانه‌تر داشته باشيم که همان چيزي است که ما مي‌خواهيم؛ زيرا داور کار خود را انجام مي‌دهد و گاهي اوقات مي‌تواند مانند هر انساني اشتباه کند و اگر بتوانيم به او کمک کنيم اين اشتباهات را تصحيح کند، بايد آن را انجام دهيم».

4. چه زماني VAR

در ليگ برتر انگليس استفاده ميشود؟

آنچه مي‌دانيم اين است که براي يک‌ سال ديگر VAR در ليگ برتر وجود نخواهد داشت؛ حداقل از زماني که دوسوم باشگاه‌هاي اين ليگ عليه اجراي VAR در فصل 2018-2019 رأي دادند. بااين‌حال، کارهايي در پشت صحنه براي استفاده از آن در حال انجام است.

دست‌اندرکاران ليگ برتر در بيانيه‌اي گفتند: «اين تصميم پس از بحث‌هاي جامع درباره پيشرفت‌هايي که در قضاوت‌هاي VAR در فوتبال انگليس انجام شده و آموخته‌هاي کليدي به‌دست‌آمده به دليل استفاده از اين تکنولوژي در مسابقات بسياري که در کشورهاي ديگر انجام گرفته، اتخاذ شده است».

از اين تکنولوژي براي اولين‌بار در انگلستان در هشتم ژانويه در مسابقه برايتون‌آلبيون و کريستال‌پالاس در جام حذفي استفاده شد و دو روز بعد دوباره در بازي نيمه‌نهايي جام اتحاديه فوتبال انگليس که چلسي ميزبان آرسنال بود، به کار گرفته شد.

تيم چلسي يک بار ديگر نيز براي بازي دور سوم جام حذفي مقابل نورويچ‌سيتي، VAR را ملاقات کرد؛ مسابقه‌اي که در آن درخواست پنالتي ويليان، بازيکن چلسي، موجب اختلاف شد و داور تصميم گرفت از VAR استفاده کند. فوروارد چلسي در صحنه‌اي در محوطه جريمه سرنگون مي‌شود و به گمان داور، به دليل دايوينگ اخطار مي‌گيرد، اما آنتونيو کونته، سرمربي «آبي‌ها»ي لندن، به‌شدت از تصميم داور براي استفاده‌نکردن از داور ويدئويي عصباني بود.

کونته گفت: «من فکر مي‌کنم اگر بخواهيم از اين سيستم جديد استفاده کنيم، نياز به پيشرفت داريم. در بازي امروز و در ابتداي اولين وقت اضافي، خطا روي ويليان خيلي واضح بود. من آن را تماشا کردم و اين يک پنالتي بسيار شفاف بود. ما شش ماه از اين تکنولوژي در ايتاليا استفاده کرده‌ايم و به وسيله آن مي‌توانيد اشتباهات داوري را بسيار کاهش دهيد».

VAR .5 چگونه کار مي‌کند؟

پاسخ به اين سؤال ‌که VAR چقدر خوب عمل مي‌کند، به کسي بستگي دارد که اين سؤال را از او مي‌پرسيد. همان‌طور که گفته شد، فيفا و اينفانتينو اصرار دارند اين سيستم با اين‌که نواقصي دارد، در مجموع موفق بوده است. آن‌ها مي‌گويند در تابستان گذشته و در مراحل گروهي جام کنفدراسيون‌ها، علاوه بر 29 تصميم عمده، شش تصميم‌گيري سرنوشت‌ساز که باعث تغيير در بازي شده‌اند، با کمک VAR صورت گرفته است. موضع آن‌ها، همان‌طور که اينفانتينو اظهار کرد، اين است که جام کنفدراسيون‌هاي 2017 روسيه، بدون اين سيستم به مسابقاتي تبديل مي‌شد که تصميم‌هاي منصفانه کم‌تري در آن گرفته مي‌شد.

بااين‌حال بازيکنان و مربيان معدودي تحت‌تأثير اين سيستم قرار گرفته‌اند. يکي از انتقادات اين افراد، بازه طولاني بازبيني صحنه‌هاست که به گفته آن‌ها باعث سردرگمي ‌و ازرونق‌افتادن بازي مي‌شود.

مسأله ديگري که باعث اين نارضايتي شده، اين است که هر تصميم اختلاف‌برانگيزي براي بازبيني انتخاب نخواهد شد. به‌عنوان مثال، در بازي رده‌بندي براي تعيين تيم سوم مسابقات جام کنفدراسيون‌ها بين مکزيک و پرتغال، به نظر مي‌رسيد پپه، مدافع تيم پرتغال، هكتور مورنو مکزيکي را در محوطه جريمه هل داد، اما با وجود درخواست طرفداران مكزيك و آنچه در صحنه آهسته در اسکوربورد ورزشگاه مشخص بود، بازي ادامه پيدا کرد.

گيلرمو اوچوا، دروازه‌بان مکزيک، در واکنش به اين اتفاق گفت: «در برخي بازي‌ها، بله [آن‌ها صحنه را بازبيني مي‌کنند] و در بقيه خير». او تأکيد ‌کرد: «آن‌ها مجبور خواهند بود راهي مناسب‌تر پيدا کنند».

پس يک واقعيت ساده وجود دارد؛ اگرچه VAR بايد به داوران براي تصميم‌گيري درست کمک کند، اما صحت تصميم آن‌ها را تضمين نمي‌کند؛ چراکه هنوز هم رأي داور حرف اول را مي‌زند. براي مثال در فينال همان رقابت‌ها، «گونزالو خارا»، بازيکن شيلي، با آرنج ضربه‌اي به صورت «تيمو ورنر» آلماني شد، اما داور حتي بعد از بازبيني صحنه نيز به کارت زرد قناعت کرد.

در بوندس‌ليگا، طرفداران فوتبال از مدت‌زمان لازم براي تصميم‌گيري‌هايي که با استفاده از VAR انجام مي‌شوند، انتقاد کرده‌اند. بر اساس نظرسنجي نشريه «کيکر»، 47 درصد از تماشاگران خواستار لغوشدن VAR هستند.

رودي فولر، مدير ورزشي باشگاه بايرن‌لورکوزن، در ماه دسامبر به SKY گفت: «در ابتداي فصل، ديدگاه بسيار مثبتي به کمک‌داور ويدئويي داشتم، اما حالا نظرم تغيير کرده است. شک دارم VAR بهتر از اين شود».

به همين ترتيب، جيان‌ لوئيجي بوفون، دروازه‌بان يوونتوس، نيز به دليل استفاده از VAR در سري آ ايتاليا انتقاد کرد: «آن‌ها در استفاده از VAR زياده‌روي مي‌کنند. من اين را دوست ندارم و اصلا خوب نيست». بوفون ادامه مي‌دهد: «اگر از اين سيستم کم‌تر استفاده شود، مي‌تواند نتايج خوبي براي ما به ارمغان بياورد و اتفاق خوبي براي فوتبال باشد».

بااين‌حال، مقامات رده‌بالاي فوتبال آلمان و ايتاليا به استفاده از داورهاي ويدئويي عادت کرده‌اند و بوندس‌ليگا يک دستيار ديگر را براي کمک به تجزيه‌وتحليل و بالابردن سرعت تصميم‌گيري VAR اضافه کرده است.

اين اميد وجود دارد که مشکلات اين سيستم قبل از جام جهاني 2018 روسيه حل شود. اينفانتينو مدعي شده است VAR اين اطمينان را به وجود مي‌آورد که مسائلي مانند گل رومن تورس، فانتوم پاناما، مقابل کاستاريکا که مانع از رسيدن آمريکا به جام جهاني روسيه شد، در گذشته باقي خواهد ماند. اينفانتينو گفت: «ممکن است هنگامي‌ که شما در يک بازي مقدماتي جام جهاني بازي مي‌کنيد، نتيجه آن بازي با خطاي بزرگ داوري تعيين شود؛ زيرا آن‌ها انسان هستند. پس زمان آن رسيده است که چنين مسايلي اصلاح شوند». رييس فيفا تأکيد مي‌کند: «تمام دنيا فقط چند ثانيه صحنه را ديده و تنها کسي که آن صحنه را از اين ديدگاه ندارد، داور است؛ نه به دليل اين‌که خواهان اين امر نباشد، بلکه به اين خاطر که از ديدن آن محروم است. اين امر مي‌تواند اصلاح شود؛ بنابراين من فکر مي‌کنم ما بايد با زمان حرکت کنيم و رو به جلو گام برداريم»

پیشنهاد پیشران توسعه به شما : خروج از فوتبال سنتی با VAR